Coğrafi İşaret
Coğrafi işaretler ulusal, bölgesel ve yerel kültürel kimliklerin geçmişten bu güne ve hatta sonraki süreçte de üreterek sahip oldukları kendilerine özgü ve eşi benzeri olmayan değerlerdir.
Coğrafi işaret tescili ile ilgili bölge/yörenin kendi kültürlerine ve yerel değerlerine sahip çıkmaları sağlanmış olacaktır.
Coğrafi sınırları belirlenmiş
bir yöre, bölge veya istisnai durumlarda ülkeden kaynaklanan, tüm veya esas özelliklerini bu
coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alan, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerin
tümü bu coğrafi alanın sınırları içinde gerçekleşen ürünleri tanımlayan adlar menşe
adıdır. Menşe adları sadece ait oldukları coğrafi bölgede üretilirler. Çünkü ürün, niteliklerini
ancak ait olduğu yöre içinde üretildiği takdirde kazanabilir. Menşe adına Finike Portakalı ve
Malatya Kayısısı örnek gösterilebilir.
Coğrafi sınırları belirlenmiş bir yöre, bölge veya ülkeden kaynaklanan, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından bu coğrafi alan ile özdeşleşen, üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinden en az biri belirlenmiş coğrafi alanın sınırları içinde yapılan ürünleri tanımlayan adlar mahreç işaretidir. Mahreç işaretlerinin, ürünün özelliklerinden en az biri o yöreye ait olmakla birlikte, yöre dışında da üretilebilmesi söz konusudur. Ürünün yöre ile bağı sadece ünü de olabilir. Mahreç işaretine Antep Baklavası, Hereke İpek Halısı örnek gösterilebilir. Coğrafi bir yer adı içermese dahi menşe adı ve mahreç işaretinde yer alan şartları taşıyan bir ürünü belirtmek için geleneksel olarak kullanılan, günlük dilde yerleşmiş ve coğrafi bir yer adı içermeyen adlar da menşe adı veya mahreç işareti olabilir.
Coğrafi işaret, temel olarak benzerlerinden farklılaşmış ve bu farkı kaynaklandığı yöreye borçlu olan bir yöresel ürün adını ifade eder. Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren işarettir. Coğrafi işaretler menşe adı ve mahreç işareti olarak ikiye ayrılır.
Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ve ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için geleneksel olarak en az otuz yıl süreyle kullanıldığı kanıtlanan adlar, aşağıdaki şartlardan en az birini sağlaması halinde geleneksel ürün adı olarak tanımlanır:
-Geleneksel üretim veya
işleme yöntemi yahut geleneksel bileşimden kaynaklanması.
-Geleneksel hammadde veya
malzemeden üretilmiş olması.
Geleneksel ürün adına örnek
olarak, baklava, lokum, höşmerim, pastırma vb. ürünler verilebilir.
Tescilli coğrafi işaretin ve
geleneksel ürün adının, şartları sağlayan herkes tarafından üretimi
ve pazarlaması yapılabilse
de, tescil için başvuru hakkına herkes sahip değildir. Aşağıda sayılan
gerçek veya tüzel kişiler
coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescil başvurusunda bulunabilirler:
- Üretici grupları.
- Ürün veya ürünün
kaynaklandığı coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile
kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları.
- Ürünle ilgili olarak kamu
yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını
korumaya yetkili dernekler,
vakıflar ve kooperatifler.
- Ürünün tek bir üreticisi
varsa, bu durumu ispat etmesi şartıyla ilgili üretici.
Tescil başvurusu yapılan
coğrafi işarete veya geleneksel ürün adına ait başvuru Kurum
tarafından değerlendirilir.
İhtiyaç duyulduğu takdirde, konuda uzman bir veya birkaç kurum
veya kuruluştan görüş alınır.
6769 sayılı Kanunda belirtilen koşulları sağlayan başvurular
Bültende yayımlanır. Bültende
yayım tarihinden itibaren üç ay içinde hakkında herhangi bir
itiraz yapılmamış, yapılan
itirazlar nihai olarak reddedilmiş veya itirazların değerlendirilmesi
sonucunda değişikliğe uğramış
başvuru, bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde tescil
ücretinin ödenmesi ile tescil edilir, sicile kaydedilir.
- Başvuru yapanın başvuru
hakkına sahip olduğuna ilişkin bilgi ve belgeler.
- Başvuru yapan gerçek veya
tüzel kişinin ürünün tek üreticisi olması halinde, bu hususu
ispatlayan bilgi ve belgeler.
- Başvuru yapanın kimlik ve
iletişim bilgileri.
- Tescili istenen coğrafi
işaretin adı, menşe adı veya mahreç işareti olduğuna ilişkin bilgi
ile menşe adı veya mahreç
işareti tanımına uygunluğunu kanıtlayan bilgi ve belgeler.
- Ürünün hangi ürün grubuna
dâhil olduğuna dair bilgi.
- Ürünün tanımı, ürünün ve
gerekli hallerde hammaddesinin fiziksel, kimyasal,
mikrobiyolojik ve duyusal
özelliklerini açıklayan teknik bilgi ve belgeler.
- Mahreç işareti başvurularında;
ürünün üretimi, işlenmesi ve ürüne ilişkin işlemlerden
belirlenmiş coğrafi alan
sınırları içinde yapılması gerekenleri açıklayan bilgi ve belgeler.
- Coğrafi işaret tanımı
kapsamında coğrafi işaret tesciline konu olan ürünün niteliğinin,
ününün, tarihsel geçmişinin
veya diğer özelliklerinin söz konusu coğrafi alan ile bağlantısını
kanıtlayan bilgi ve belgeler
(Gazete, makale, araştırma yazıları vb.).
- Coğrafi işaretin kullanım
biçimini, varsa etiketleme ve ambalajlamaya ilişkin özel
usulleri açıklayan bilgi.
- Başvuru ücretinin
ödendiğine ilişkin bilgi.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet
Kanununun 49 uncu maddesi hükümlerine uygun olarak
denetleme sistemi
oluşturulması gerekmektedir.
Başvuru yapan, denetim
işleminin yerine getirilebilmesi amacıyla konuda uzman kurum ve
kuruluşlardan müteşekkil bir
denetim mercii oluşturmakla ve denetimin usulüne uygun biçimde yerine
getirilmesiyle görevlidir.
Denetimde görev üstlenileceğine dair taahhüt içeren resmi nitelikteki
taahhütnameler, denetim
merciinde yer alacak kurum ve kuruluşların her birinden temin edilerek Kuruma
yapılacak başvuru dilekçesinin ekinde sunulmalıdır.
Coğrafi işaret tescilinin
Bültende yayımlandığı tarihten itibaren yılda bir kez denetim raporunun
Türk Patent ve Marka Kurumuna
zorunludur.